وقتى كه لذات باطنى وهمى از لذات ظاهرى حسى قوىتر باشند پس لذات عقلى به طريق اولى از لذات حسى قوىتر مىباشند . شرح : در اينجا مواردى در زندگى انسان نشان داده شده است كه آدمى به خاطر يك لذت غير حسّى از لذت حسّى چشم پوشيده است . آن موارد عبارت است از : 1 . ترك خوردنى و امور جنسى به خاطر پيروزى در بازيها و مسابقات . 2 . ترك امور مزبور به خاطر عفّت و رياست . 3 . مقدّم داشتن لذت رساندن به ديگران بر لذت حسى كه خود شخص مستقيما از اشياء و مواد خارجى ممكن است ببرد . 4 . تحمّل گرسنگى و تشنگى به خاطر حفظ آبرو و كرامت نفس ، و همچنين تحمّل مرگ براى فرار از شكست . دو مورد از زندگى حيوانات ديگر نشان داده شده است كه آنها نيز لذت غير حسّى را بر لذت حسّى مقدم مىدارند . و نتيجه گرفته شده است مقدم داشتن اين لذات غير حسى دليل بر شديدتر بودن و كامل‌تر بودن آنهاست . و بعد چنين نتيجه گرفته شده است كه با اينكه لذات نامبرده كه بر لذات حسّى مقدمند لذات عقلى نيستند بلكه صرفا باطنى مىباشند ، پس لذات عقلى به طريق اولى شديدتر و كامل‌ترند . براى فهميدن اين فصل دانستن چند مطلب لازم است : 1 . اعتراف به اينكه در موارد نامبرده آدمى همانطور عمل مىكند كه در متن گفته شده است و البته اين مطلب احتياج به توضيح ندارد ، هر كس در تجربيّات زندگى خود به اين موارد پى برده است . 2 . قبول اين مطلب كه مقدم داشتن لذتى بر لذتى ديگر دليل قوىتر بودن و كامل‌تر بودن لذت اول بر لذت دوم است . اين مطلب نيز قابل قبول است زيرا همين قدر كه اعتراف داشته باشيم كه انسان در حركات ارادى خود صد در صد تابع لذت و الم است بالضروره بايد تصديق كنيم كه اگر انسان در شرايط متساوى در ميان دو لذت قرار بگيرد ، لذت قوىتر را انتخاب مىكند . در عمل مىبينيم در لذاتى كه از يك نوع مىباشند ، مثلًا لذت خوردنى يا لذت جنسى ، اگر امر دائر بشود كه در شرايط مساوى